|
طرح کلان پروژه آیندهنگاری صنعت پتروشیمی کشور در سه فاز اصلی تعریف شده است که مطالعه «آیندهنگاری صنعت پتروشیمی کشور» فاز اول آن را تشکیل میدهد. اجرای فاز یک و ارایه پیشنهادیه جهت اجرای فاز 2، جزء محدوده این مطالعه میباشد.
موقعیت طرح حاضر در سه فاز کلان پروژه
همانطور که در شکل مشخص شده است، فاز ابتدایی طرح کلان پروژه، فاز آیندهنگاری صنعت پتروشیمی کشور است که در آن سعی میشود سناریوهای بدیل آینده صنعت ترسیم، راهبردهای پابرجا در سناریوها مشخص شده و با تحلیل راهبردی صنعت پتروشیمی کشور، زمینه دستیابی به چشمانداز صنعت در افق 1404 را فراهم نمود. در فاز دوم، یعنی فاز نقشه راه صنعت پتروشیمی کشور، تلاش خواهد شد تا با توجه به نتایج به دست آمده در فاز اول، نقشه راه حوزههای مختلف صنعت (بازارها و محصولات، فناوریها، منابع و زیرساختها و...) جهت دستیابی به چشمانداز صنعت در افق 1404 ترسیم شود. در فاز پایانی، یعنی فاز نقشه علمی و فرصتهای نوپدید، با استفاده از رویکرد ره نگاشت دانش، حوزههای نوظهور صنعت پتروشیمی شناسایی شده و فرصتهای ناشی از آنها معرفی خواهند شد.
در اینجا لازم است تا پرسشهای اصلی مربوط به فازهای اول، دوم و سوم در ادامه طرح شود.
پرسش اصلی پروژه در فاز 1
کدام سیاستها و راهبردهای توسعه صنعت پتروشیمی در کشور در افق سال 1404 پابرجاتر و مبتنی بر فروض شکستپذیر کمتری هستند؟ و با چه تصحیحهایی میتوان آنها را پابرجاتر نمود؟ نکات زیر در این پرسش قابل تامل هستند:
· راهبردها و سیاستها به عنوان ورودی در این برنامه مورد استفاده قرار میگیرند. این راهبردها و سیاستها از مطالعات راهبردی پیشین اخذ و توسط کارفرما به تیم مشاور ارایه خواهد شد.
· چشمانداز صنعت نفت کشور در افق 1404 (که توسط وزارت نفت تدوین شده است) در این مطالعه مورد استفاده قرار خواهد گرفت و مجری از آن به عنوان مرجع اصلی شناسایی آیندة مطلوب، استفاده میکند. براساس این سند، چشمانداز صنعت پتروشیمی کشور بصورت زیر تدوین شده است (سند بخشی صنعت پتروشیمی ایران جهت توسعه صادرات غیرنفتی کشور، مدیریت برنامهریزی و توسعه، 1391):
اولین تولید کننده مواد و کالای پتروشیمی در منطقه از نظر ارزش
«شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران به عنوان متولی ساخت و توسعه صنعت پتروشیمی در کشور، در پی دستیابی به ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی در سال 1404 برابر با 126 میلیون تن است که در این صورت سهم ایران از ارزش محصولات تولیدی پتروشیمی در خاورمیانه به 34 درصد و در جهان به 3.6 درصد خواهد رسید. همچنین براساس برنامههای کلان تدوین شده در صنعت پتروشیمی کشور، تا سال 1394 این شرکت بایستی به بالاترین سهم تولید متانول در جهان و بالاترین سهم تولید اتیلن و اوره در خاورمیانه دست پیدا کند.»
همچنین در برنامهریزی استراتژیک شرکت ملی صنایع پتروشیمی که در سال 1388 انجام گرفته، چشمانداز زیر نیز برای صنعت پتروشیمی تعریف شده است (برنامهریزی استراتژیک شرکت ملی صنایع پتروشیمی، 1388):
مقام اول از نظر خلق دانش و ارزش توليدات در صنايع پتروشيمی خاورميانه با اعتبار جهانی
این پرسش اصلی ناظر به پرسشهای فرعی زیر است:
· چه آیندههایی به عنوان آیندههای باورپذیر صنعت پتروشیمی کشور در افق زمانی 1404 وجود دارد؟ (سناریوهای آینده صنعت پتروشیمی کشور)
· در هر کدام از آیندهها کدام یک از راهبردهای تدوین شده، مناسبتر است؟ (راهبردهای انعطافپذیر)
· چشمانداز تدوین شدة پتروشیمی در افق سال 1404 تا چه اندازه و چگونه امکانپذیر است؟
· به منظور افزایش انعطافپذیری برنامهریزی راهبردی، چه راهبردهای انعطافپذیری توصیه میشود؟
· کدام راهبردها در تمامی سناریوها، میتواند تاسف نسبی را از حد مشخصی فراتر نبرد؟ به عبارت دیگر کدام راهبردها صرفنظر از وضعیت آینده میتواند تضمینکننده حداقلی از کارآمدی باشد؟ (پابرجایی راهبردها)
· به منظور افزایش پابرجایی برنامهریزی راهبردی، چه راهبردهای پابرجایی توصیه میشود؟
· اولویت اجرای راهبردهای پابرجا در سناریوهای اولویتبندی شده کدامند؟
· راهبردهای تدوین شده در خصوص چه چالشهای فرارویی جهتگیری خاصی نداشته است؟ یا به عبارت دیگر چه مسایلی، علیرغم اهمیت بالا و گزینههای متفاوت پیشِ رو، در بستة راهبردهای تدوینشده دارای هیچ راهبرد مشخصی نبودهاند؟ (حفرههای راهبردی)
· در خصوص حفرههای راهبردی چه راهبردهای بدیلی توصیه میشود؟
از آنجایی که روشهای انتخاب شده باید قابلیت مکمل نمودن نتایج یکدیگر را داشته باشند، لازم است تا طراحی مفهومی مطالعه پس از انتخاب روشها انجام شود. چارچوب مفهومی مطالعه شامل گامهای مختلفی است که برخی به صورت موازی انجام شده و بعضی نیازمند تکمیل گامهای اولیه هستند.
چارچوب پروژه آیندهنگاری صنعت پتروشیمی کشور مطابق با پیشنهادیه مورد تایید مجری و کارفرما، در قالب شکل زیر قابل ارائه است.
چارچوب مفهومی انجام پروژه آیندهنگاری صنعت پتروشیمی کشور
در این چارچوب ابتدا لازم است تا به صورت موازی دو فعالیت اصلی انجام شود:
· شناسایی آیندههای بدیل باورپذیر در خصوص توسعة صنعت پتروشیمی کشور
· شناسایی راهبردها، سیاستها، راهکارها و برنامههای توسعة صنعت پتروشیمی کشور
هر یک از این فعالیتها پوششدهندة دو وجه از مطالعه هستند که عبارتند از:
· بخش اکتشافی: که شناسایی آیندههای بدیل را بدون دخیل نمودن ارزشها انجام میدهد. در بخش اکتشافی مطالعه، معمولا با استفاده از اسناد و اطلاعات موجود صنعت (که بصورت اطلاعات صریح یا اطلاعات ضمنی هستند) و بررسی روندهای موجود، تلاش میشود تا آیندههای بدیل کشف شوند.
· بخش هنجاری: که جهتگیریهای هنجاری و مبتنی بر ارزشها را در خصوص توسعة صنعت پتروشیمی کشور شناسایی مینماید. در این بخش با توجه به مطلوبها، ارزشها، بایدها و نبایدهایی که مورد نظر ذینفعان اصلی صنعت پتروشیمی میباشد (و در سند چشمانداز صنعت انعکاس یافته است)، تلاش خواهد شد تا برنامهریزی جهت دستیابی به آیندههای مطلوب از میان آیندههای بدیل صورت گیرد.
سناریوها، به عنوان زیربناییترین بخش مطالعه، بستر لازم برای سنجش موقعیتهای شکستپذیر و همچنین تونل باد جهت ارزیابی بخشهای مطالعه را فراهم میآورند.
| 
